"Nu.D-36"nın uçabilir replikası 8 aylık çalışmayla gökyüzüyle buluştu

YAVUZ EMRAH SEVER - Türkiye'nin yerli uçak üretiminin öncülerinden Nuri Demirağ'ın 1936 yılında ürettiği, onun adını taşıyan "Nu.D-36" adlı eğitim uçağının replikası, 90 yıl sonra yeniden gökyüzüyle buluştu.

Sivrihisar Havacılık Kulübü Derneğince "Kültür Havacılığı Projeleri" kapsamında, Nuri Demirağ öncülüğünde ve Türkiye'nin ilk uçak mühendislerinden Selahattin Reşit Alan ile teknik ekibi tarafından geliştirilen Nu.D-36'nın replikasının yapılması için çalışma başlatıldı.

Akrobasi pilotu Ali İsmet Öztürk liderliğindeki 11 kişilik Mach Teknik ekibi, yaklaşık 8 aylık çalışmanın ardından uçağın uçabilir replikasını sıfırdan inşa etti.

Replikanın yapımında, döneme ait fotoğraflar ve ulaşılabilen sınırlı sayıdaki teknik verilerden yararlanıldı.

Uçağın orijinalinde kullanılan 1930'lu yıllara ait motor yerine, uçuş güvenliği ve günümüz şartları gözetilerek 1940'lı yıllara ait R670 motoru tercih edildi.

Türk havacılık tarihinin önemli girişimcilerinden Nuri Demirağ'ın 1936 yılında ürettiği Nu.D-36 eğitim uçağının uçabilir replikası, Eskişehir'in Sivrihisar ilçesinde 90 yıl sonra ilk test uçuşunu gerçekleştirdi.

Replikanın ilk test uçuşunu Ali İsmet Öztürk yaptı. Uçuş testlerinin başarıyla tamamlanmasının ardından uçağın M.S.Ö. Hava ve Uzay Müzesi envanterine alınması planlanıyor.

Nu.D-36 replikasının resmi envanter teslim töreninin 29 Ağustos'ta Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Yeşilköy Mahallesi'ndeki Sivrihisar Havacılık Merkezi'nde yapılması öngörülüyor.

- "Mükemmel kıvrak ve sandığımdan çok daha huzurlu uçan bir uçak"

Öztürk, AA muhabirine, Nu.D-36'nın Türkiye'nin havacılık tarihinde önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, tarihi uçağı günümüz teknolojisiyle yeniden uçurmayı amaçladıklarını söyledi.

Replikanın yapımı için yaklaşık 8 ay önce çalışmaya başladıklarını anlatan Öztürk, "Nu.D-36'yı uçurdum. İlk uçuşta gerçekten uçağın kapasitesi beni şaşırttı. Çünkü hiç böyle bir şey beklemiyordum. Mükemmel kıvrak ve sandığımdan çok daha huzurlu uçan bir uçaktı." dedi.

Ali İsmet Öztürk, replikanın yapımında döneme ait teknik çizimlerin sınırlı olması nedeniyle ağırlıklı olarak fotoğraflardan yararlandıklarını ifade etti.

Tarihi uçağın birebir kopyasını yapma iddiasında olmadıklarını vurgulayan Öztürk, "Replikalarda mümkün olduğu kadar benzerlik ön plandadır. Bizim bu konuda çok büyük bir iddiamız yok. 'Yüzde 100 aynısını yaptık' gibi bir iddiamız yok. Zaten yapılamaz da. Çünkü o zamanki motorlar ve bazı ekipmanlar bugün temin edilemiyor." diye konuştu.

Öztürk, günümüz teknolojisinden yararlanarak uçuş güvenliğini öncelediklerini belirterek, replikanın tarihsel uçağa benzerliğinin yaklaşık yüzde 80 düzeyinde olduğunu düşündüklerini kaydetti.

Uçağın adının Nuri Demirağ'ın isminden geldiğini dile getiren Öztürk, "Nu.D. adı altında bir uçak fabrikası vardı. 36 ise 1936 senesinde imal edildiğindendir Bir başka adı da Alan 2'dir. Selahattin Alan Bey'den geliyor. Çünkü Selahattin Bey'in tasarladığı ikinci uçaktır bu. Orada Alan 2 olarak da aynı zamanda bir isim geçer. Tarihte bunu görüyoruz." ifadelerini kullandı.

- Nuri Demirağ

Türkiye'nin sanayi kalkınmasına büyük katkı sağlamış ve iş hayatının yanında geniş ölçüde hayırsever bir insan olarak bilinen Nuri Demirağ, devlete en uygun tekliflerle müteahhitlik hayatına atıldı ve Samsun'dan Erzurum'a kadar geçtiği yerleri demir ağlarla ördü.

Türkiye'nin ilk 10 bin kilometrelik demir yolu ağının 1250 kilometrelik bölümünün inşasını gerçekleştiren Nuri Bey'e "Demirağ" soyadı, bu nedenle Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından verildi.

Devrin en zengin iş adamı olan Nuri Demirağ, asıl ününü Türk havacılığına sağladığı katkılarla yaptı.

Türkiye'de havacılığın doğuşunda ve gelişmesinde öncü isimlerden biri olan Vecihi Hürkuş ile adı tarihe geçen Demirağ, ülkenin kendi uçaklarını yapmasında rol oynadı.

1933'te 5 bin lira bağışta bulunarak Hürkuş'un "Vecihi XVI" adlı kapalı kabin uçağını imal etmesinde büyük pay sahibi olan Demirağ, 1936'da devletin ilk uçak fabrikasını kurma girişiminde bulundu.

Demirağ, uçakları kullanacak Türk pilotların yetişmesi için pistin bulunduğu arazide Gök Okulu da kurdurdu. Okul, 1943'e kadar 290 pilot yetiştirdi.

Beşiktaş'taki uçak fabrikasında üretilecek uçak ve planörlerin planını Türkiye'nin ilk uçak mühendislerinden Selahattin Reşit Alan çizdi.

1936'da ilk tek motorlu uçak üretildi ve Nuri Demirağ'ın ismini de simgeleyen "Nu.D-36" adı verildi. 1938'de ise "Nu.D-38" adlı çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağı yapıldı. Nu.D-38, 1944'te dünya havacılığında A sınıfı yolcu uçakları arasına alındı. İlk uçak siparişini de 1938'de Türk Hava Kurumu (THK) verdi.

Nuri Demirağ, havacılık alanındaki çalışmalarına 1939'da Türkiye'nin ilk yerli paraşüt üretimini gerçekleştirerek devam etti.

13 Kasım 1957'de vefat eden Demirağ, İstanbul'da Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi. Mesude Demirağ ile evli olan Nuri Demirağ'ın 2 oğlu ve 6 kızı olmak üzere 8 çocuğu bulunuyordu.