Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinin tohum analiz sistemi TEKNOFEST'te birincilik getirdi

BURAK AKAY - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Ziraat Fakültesi akademisyenlerinin geliştirdiği "GenoPixel" adlı tohum analiz sistemi, TEKNOFEST 2026 Tarım Teknolojileri Yarışması'nda birincilik ödülüne değer bulundu.

ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü'nde görev yapan Dr. Selçuk Çetin, Prof. Dr. İskender Tiryaki ve Dr. Öğr. Üyesi Uğur Sarı tarafından geliştirilen GenoPixel, cep telefonu kamerasıyla özel aydınlatmalı bir kabinde fotoğraflanan tohumun kabuk yüzeyinin kırmızı, yeşil ve mavi renk bilgilerini hesaplıyor.

Bu bilgiler, tohumun rengini bilgisayarın hesaplayabileceği sayılarla ifade etmeyi sağlayan "CIE Lab" renk sistemine dönüştürülüyor. Böylece tohum çeşitleri arasındaki açıklık, koyuluk ve renk tonu bakımından farklılıklar ölçülerek karşılaştırılabiliyor.

Şu ana kadar keten ve kuru fasulye tohumlarında denenen sistem sayesinde elde edilen verilerin, bitki çeşitlerinin özelliklerinin incelenmesi ve yeni çeşit geliştirmeye yönelik araştırmalarda kullanılması hedefleniyor.

- Pahalı cihazlara ekonomik alternatif

Sistemin geliştiricilerinden Dr. Selçuk Çetin, AA muhabirine, projeyi tohumların renk özelliklerini ölçmek için kullanılan profesyonel cihazlara daha ekonomik bir alternatif oluşturmak amacıyla geliştirdiklerini söyledi.

Tohum kabuğunun renginin bitki ıslahı çalışmalarında önemli özelliklerden biri olduğunu belirten Çetin, profesyonel renk ölçüm cihazlarının yüksek maliyetli olabildiğini ve bunların bir bölümünün yurt dışından temin edildiğini dile getirdi.

Çetin, GenoPixel'in çalışma yöntemine ilişkin şu bilgileri verdi:

"GenoPixel, tohumların fotoğraflarını inceleyerek tohumun rengini açıklık, koyuluk ve renk tonu bakımından bilgisayarın hesaplayabileceği sayılarla ifade etmeyi sağlayan CIE Lab renk sistemine dönüştürüyor. Buna 'dijital fenotipleme' deniyor. Böylece gözle kolayca fark edilemeyen renk farklılıkları belirlenebiliyor ve tohumlar arasındaki renk özellikler karşılaştırılabiliyor. Geliştirdiğimiz sistemle profesyonel renk ölçüm cihazlarının yaptığı analizlere daha ekonomik ve erişilebilir bir alternatif sunmayı amaçlıyoruz. GenoPixel, tohumların fotoğraflarını çekerek renklerini sayısal değerlere dönüştürüyor. Tohumlar arasındaki farklılıkların daha hızlı ve nesnel biçimde değerlendirilmesini sağlamak istiyoruz."

Bilgisayar programının tohumları fotoğraflarda arka plandan ayırarak renklerini hesapladığını söyleyen Çetin, sonuçların elektronik tablolara kaydedildiğini ve farklı tohum örneklerinin karşılaştırılabildiğini ifade etti.

- Bitki ıslahı çalışmalarına katkı sağlayacak

Çetin, tohumların renk özelliklerinin farklı bitki çeşitlerini karşılaştırmak ve kalıtsal özelliklerini incelemek için kullanılabildiğini dile getirdi.

Sistemden elde edilen verilerin, farklı tohumların özelliklerinin belirlenmesine ve bitki ıslahı çalışmalarına katkı sağlayabileceğini belirten Çetin, renk ölçümlerinin çimlenme ve çevresel stres deneyleriyle birlikte değerlendirilmesi halinde bitkilerin kuraklık gibi koşullara tepkilerinin araştırılmasına da yardımcı olabileceğini söyledi.

Çetin, renk ölçümünün tek başına tohumun kalitesini, çimlenme kapasitesini veya kuraklığa dayanıklılığını kesin olarak göstermediğini, bu özelliklerin bilimsel deneylerle doğrulanması gerektiğini ifade etti.

- Arazi çalışmalarında da kullanılabilecek

Görüntüleme kabininin taşınabilir güç kaynağıyla çalışabilecek şekilde tasarlandığını belirten Çetin, uygun koşullar sağlandığında sistemin laboratuvar dışında da kullanılabileceğini söyledi.

Proje çalışmalarına Ağustos 2025'te başladıklarını ve geliştirme sürecinin Eylül 2026'ya kadar devam ettiğini dile getiren Çetin, GenoPixel'in üniversiteler, tohum firmaları, gen bankaları ve tohum değerlendirme merkezlerinde kullanılabileceğini kaydetti.

Çetin, seri üretimle sistemin maliyetinin daha da düşmesini beklediklerini sözlerine ekledi.